Quả bom M117 nằm ngay tại vị trí được phát hiện, cách đường ray xe lửa 5 mét tại thôn Linh Hải. Các công nhân tìm thấy nó ở độ sâu 30 cm khi đang sửa chữa cầu đường sắt.
LINH HẢI, ngày 6 tháng 5 năm 2026 – Ngày 5/5, một cuộc điện thoại của cán bộ quân sự xã Vĩnh Thủy, tỉnh Quảng Trị có thể đã ngăn chặn một thảm họa trên tuyến đường sắt Bắc–Nam huyết mạch của Việt Nam. Hôm nay, quả bom đã không còn nữa.
Các công nhân đang sửa chữa cầu đường sắt Sa Lung đã phát hiện ra một vật nổ nghi vấn nằm chỉ cách mặt đất 30 cm. Vị trí phát hiện tại thôn Linh Hải nằm cách ga Sa Lung khoảng 1,6 km về phía nam, và chỉ cách vĩ tuyến 17 — tức sông Bến Hải và giới tuyến phi quân sự lịch sử — 5 km về phía bắc. Trong chiến tranh, khu vực này là trung tâm của Đặc khu Vĩnh Linh, một vùng đất đã hứng chịu một trong những đợt oanh tạc từ trên không khốc liệt nhất trong lịch sử, buộc người dân phải sống trong các hệ thống địa đạo suốt nhiều năm. Quả bom M117 này đã nằm chỉ cách đường ray xe lửa 5 mét trong hơn nửa thế kỷ.
Quản lý Hoạt động cấp tỉnh Mai Văn Việt và Đội trưởng Hoàng Kim Chiến xác định vật nổ là một quả bom phá M117 do quân đội Hoa Kỳ thả từ trên không.
Sau khi tin báo được chuyển đến đường dây nóng QTMAC, đội xử lý bom mìn của NPA/RENEW đã có mặt tại hiện trường trước giờ trưa ngày 6/5. Công tác khảo sát do Quản lý Hoạt động cấp tỉnh Mai Văn Việt và Đội trưởng Hoàng Kim Chiến chỉ đạo đã xác định vật nổ là một quả bom phá M117 do quân đội Hoa Kỳ thả từ trên không.
- Tổng trọng lượng: 340 kg (≈ 750 lb)
- Chất nổ: 183 kg Minol 2 hoặc Tritonal
- Tình trạng: Ngòi đầu bị vỡ, ngòi đuôi bị ôxy hóa
Sau khi xác nhận đủ ổn định, quả bom được đưa lên xe bán tải để vận chuyển đến bãi hủy nổ trung tâm của NPA/RENEW tại thôn Hội Yên.
Sau khi xác nhận quả bom đủ ổn định để di chuyển, đội đã cẩn thận đưa khối thép và chất nổ nặng 750 pound lên xe bán tải. Quả bom được chuyển đến bãi hủy nổ trung tâm của NPA/RENEW tại thôn Hội Yên, xã Vĩnh Định, nơi một hố phá hủy gia cố bằng 1.500 bao cát đã được chuẩn bị sẵn. Vào lúc 12 giờ 05, quả bom M117 đã được phá hủy an toàn. Hố nổ để lại — rộng 20 mét, sâu 5 mét — là câu trả lời đáng sợ cho câu hỏi: điều gì sẽ xảy ra với tuyến đường sắt và các hộ dân lân cận nếu nó phát nổ ngay tại chỗ. Đến 13 giờ, đội xử lý bom mìn cùng các lực lượng hỗ trợ đã thu gom toàn bộ mảnh vỡ và làm sạch hiện trường.
Hố nổ sau khi phá hủy — rộng 20 mét, sâu 5 mét. Một thước đo đáng sợ cho điều mà cầu đường sắt Sa Lung đã may mắn tránh được.
Trở lại Linh Hải, các đoàn tàu vẫn tiếp tục lăn bánh, và các công nhân cầu đường đã quay lại công việc, chỉ cách điểm hiểm họa năm xưa 50 mét. Không có ngôi nhà nào bị thiệt hại, không một ai bị thương. Các công nhân đã đưa ra quyết định đúng đắn khi báo tin cho ban chỉ huy quân sự xã. Một buổi sáng phối hợp nhịp nhàng đã đảm bảo cho cuộc điện thoại đó kết thúc theo cách duy nhất nó nên kết thúc: an toàn.
Bom M117 là loại bom phá đa năng tiêu chuẩn nặng 750 pound của Không quân Hoa Kỳ trong Chiến tranh Việt Nam, được thả với số lượng khổng lồ từ các máy bay chiến thuật — F-4 Phantom, F-105 Thunderchief, A-6 Intruder, A-7 Corsair — và sau năm 1968, từ các pháo đài bay B-52 trong cấu hình “Big Belly”, loại có thể mang tới 108 quả mỗi chiếc. Hàng chục nghìn quả đã rơi xuống các tuyến đường sắt và cầu cống trên địa bàn Vĩnh Linh trong giai đoạn 1965–1973.
Cơ sở dữ liệu Báo cáo Lịch sử Hoạt động Quân sự (THOR) — kho dữ liệu giải mật của Bộ Quốc phòng Hoa Kỳ được công bố năm 2016 — ghi nhận toàn bộ các hoạt động không quân Hoa Kỳ tại Đông Nam Á có hồ sơ lưu trữ, bao gồm tọa độ mục tiêu, loại máy bay, loại bom thả xuống và mã số phi vụ. Nghiên cứu gần đây của Tiến sĩ Philipp Barthelme tại Đại học Edinburgh đã khắc phục một sai số về hệ tọa độ tồn tại lâu nay trong dữ liệu THOR, đồng thời kết hợp các bản ghi này với ảnh vệ tinh trinh sát KH-9 đã giải mật chụp tháng 3 năm 1973. Với những công cụ đó, từng đợt không kích cụ thể có thể bắt đầu được đối chiếu với các hố bom và quả bom chưa nổ còn lại đến ngày nay. Năm mươi ba năm sau chiến tranh, địa lý câm lặng của những trận ném bom đang dần trở nên rõ ràng, từng tuyến đường một.
Năm mươi năm sau chiến tranh, công việc vẫn đang tiếp diễn. Từng tấc đất một, mảnh đất Vĩnh Thủy đang được trả lại cho những người con của nó.
Chúng tôi chân thành cảm ơn Chính phủ Hoa Kỳ thông qua Đại sứ quán Hoa Kỳ tại Hà Nội, và Chính phủ Vương quốc Na Uy đã dành sự hỗ trợ quý báu cho sứ mệnh ý nghĩa của chúng tôi tại Việt Nam.
###
