Đoàn PM/WRA thăm bãi huỷ nổ tập trung của NPA/RENEW tại thôn Hội Yên, xã Vĩnh Định, nơi các vật nổ được phát hiện thông qua đường dây nóng của QTMAC được huỷ nổ an toàn.
THÔN HỘI YÊN (ngày 12/5/2026) – Sáng ngày 12/5, một đoàn công tác gồm năm thành viên đến từ Văn phòng Tháo gỡ và Giải trừ Vũ khí, Cục Quân Chính (PM/WRA), Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ, cùng Đại sứ quán Hoa Kỳ tại Hà Nội đã đến Bãi Hủy nổ Tập trung của NPA/RENEW tại xã Vĩnh Định. Đoàn do ông Ethan Rinks, Quản lý Chương trình PM/WRA, dẫn đầu.
Chuyến thăm nằm trong khuôn khổ chương trình giám sát định kỳ của PM/WRA đối với các đối tác tại miền Trung Việt Nam. Điểm đến là một khu vực rào kín nằm giữa một trong những huyện bị ô nhiễm bom mìn nặng nhất của tỉnh, nơi các vật nổ thu hồi từ khắp Quảng Trị được đưa về để huỷ nổ an toàn và triệt để.
Sáu vật nổ đang chờ sẵn.
Hố huỷ nổ được chuẩn bị tại bãi huỷ nổ tập trung (CDS) của NPA/RENEW cho quả pháo hạm đội 5 inch chứa phốt pho trắng, được một người dân thôn Trúc Lâm phát hiện khi làm vườn tại Gio Linh.
Năm trong số đó được thu gom từ một thửa ruộng ở thôn Vĩnh Quang Hạ, xã Gio Linh. Một người nông dân khi đang làm đồng đã phát hiện một vật kim loại nhô lên khỏi mặt đất. Ông nhận ra đó là một quả đạn thời chiến và gọi đến đường dây nóng của QTMAC. Đội Xử lý Bom mìn lưu động của NPA/RENEW, được Trung tâm Hành động Bom mìn Quảng Trị giao nhiệm vụ, đã có mặt để khảo sát. Sau khi kiểm tra kỹ khu vực quanh điểm phát hiện quả đạn cối 81mm, đội đã tìm thêm được bốn vật nổ khác mà người nông dân không nhìn thấy: ba quả lựu phóng M79 và một quả lựu đạn M26, tất cả nằm trong cùng thửa đất nơi cây lúa của ông sẽ mọc lên.
Vật nổ thứ sáu đến từ một thửa đất khác cũng ở Gio Linh và từ một câu chuyện khác. Tại thôn Trúc Lâm, một người dân khi đang làm vườn đã phát lộ một vật lớn hơn: một quả pháo hạm đội 5 inch của Hoa Kỳ, được bắn từ biển vào hơn nửa thế kỷ trước, chất phốt pho trắng bên trong vẫn còn nguyên hoạt tính. Một cuộc gọi nữa đến QTMAC. Một lần phản hồi nữa của đội EOD. Một lần thu hồi và vận chuyển nữa về Hội Yên.
Trước khi cuộc hủy nổ bắt đầu, đoàn đã đi vòng quanh một hố nổ cũ gần đó, rộng hai mươi mét và sâu năm mét. Hố nổ này hình thành sáu ngày trước đó, khi đội EOD của NPA/RENEW hủy nổ một quả bom hàng không M117 nặng 750 pound ngay tại bãi này. Quả bom đó, được phát hiện ngay cạnh tuyến đường sắt Sa Lung tại Vĩnh Linh, đã âm thầm nằm dưới mặt đất chỉ ba mươi centimet trong hơn năm mươi năm cho đến khi được công nhân sửa cầu phát hiện. Hố nổ giờ đây trở thành một thước đo lặng lẽ về những gì tuyến đường sắt, và các gia đình sống bên cạnh, đã được tránh khỏi.
Đoàn quan sát hố nổ rộng 20 mét và sâu 5 mét, hình thành sau quá trình huỷ nổ quả bom hàng không M117 nặng 750 pound chứa thuốc nổ mạnh do đội EOD của NPA/RENEW xử lý vào ngày 6 tháng 5, sau khi người dân địa phương báo phát hiện vật nổ gần tuyến đường sắt Bắc – Nam.
Đội trưởng đội EOD của NPA/RENEW, ông Hoàng Kim Chiến, sau đó báo cáo với đoàn về trình tự sắp tới: hai đợt huỷ nổ riêng biệt, đợt thứ nhất dành cho năm vật nổ chứa thuốc nổ liều cao từ Vĩnh Quang Hạ, đợt thứ hai dành cho quả pháo chứa phốt pho trắng từ Trúc Lâm. Hoạt động được triển khai dưới sự phối hợp của chính quyền xã và Sĩ quan Liên lạc Quân sự.
Đội trưởng đội EOD NPA/RENEW Hoàng Kim Chiến giới thiệu với đoàn PM/WRA về hai đợt huỷ nổ theo trình tự mà đội sẽ thực hiện phối hợp cùng chính quyền địa phương và lực lượng quân sự liên quan.
Đợt huỷ nổ thứ nhất diễn ra ngay sau đó. Đợt thứ hai diễn ra sau khi đội đã xác nhận khu vực sạch. Đến giữa buổi sáng, cả sáu vật nổ đã không còn.
Sáu vật nổ. Hai thôn làng. Hai cuộc điện thoại. Một chu trình hoàn chỉnh của mô hình hành động bom mìn do tỉnh điều phối, đối tác triển khai. Đây là mô hình có uy tín tại Quảng Trị.
Quả pháo hạm đội 5 inch thu hồi từ Trúc Lâm tự nó mang theo một sức nặng lịch sử. Hỏa lực pháo hạm Hoa Kỳ dọc bờ biển Việt Nam, đặc biệt ở vùng biển ngoài khơi Quảng Trị và Khu Phi quân sự cũ, được duy trì xuyên suốt cuộc chiến. Việc một quả đạn như vậy có thể nằm nguyên vẹn trong một thửa vườn ở Gio Linh suốt hơn năm mươi năm, chất nổ bên trong vẫn còn hoạt tính, là một thước đo cho thấy hậu quả của cuộc bắn phá đó kiên nhẫn đến mức nào.
Khoảnh khắc huỷ nổ quả pháo chứa phốt pho trắng, vốn đòi hỏi phương pháp xử lý riêng biệt. Hơn nửa thế kỷ sau khi được sử dụng, sáu vật nổ còn sót lại sau chiến tranh đã khép lại hành trình của mình trong hai vụ hủy nổ có kiểm soát.
Đó cũng là một thước đo cho thấy vì sao các chuyến giám sát như chuyến đi này lại quan trọng. Mỗi cuộc khảo sát được triển khai, mỗi mét vuông đất được rà phá, mỗi vật nổ được huỷ nổ an toàn tại miền Trung Việt Nam đều có nền tảng từ một mối quan hệ đối tác đã được duy trì, năm này qua năm khác, bởi sự hỗ trợ của Chính phủ Hoa Kỳ thông qua PM/WRA.
Năm mươi năm sau chiến tranh, công việc vẫn tiếp diễn. Từ những thửa ruộng của Vĩnh Quang Hạ đến những thửa vườn của Trúc Lâm, từng centimet đất của Quảng Trị đang được trả lại, từng vật nổ một, cho những gia đình sống trên đó.
Chúng tôi xin chân thành cảm ơn Chính phủ Hoa Kỳ, thông qua Đại sứ quán Hoa Kỳ tại Hà Nội, vì sự hỗ trợ quý báu giúp công việc này trở thành hiện thực.
