
Trong hai ngày 12 và 13/11/2026, 210 học sinh Bru – Vân Kiều, Pa Cô của xã biên giới A Dơi, tỉnh Quảng Trị, đã có nửa ngày ngoại khóa tại Di tích Sân bay Tà Cơn (Bảo tàng Khe Sanh). Các em học cách phòng tránh tai nạn bom mìn, vật nổ vẫn còn nằm trên chính nương rẫy nơi gia đình mình canh tác.
Bảy chuyến ngoại khóa đưa học sinh Trường TH&THCS Xy và Trường THCS A Dơi (điểm trường Prin) đến khu sân bay cũ. Các em tham quan nhà trưng bày, nghe bài giảng bên những hàng bom đã được vô hiệu hóa, và gặp một nạn nhân bom chùm nay đang hướng dẫn trẻ em cách tránh tai nạn như anh từng gặp.
Sáng ngày thứ hai, sương mù phủ kín sân bay. Các em đi thành hàng dài trong sương về phía những chiếc máy bay trưng bày, nhiều em mặc trang phục truyền thống Vân Kiều.
Vì sao điều này quan trọng
Với các em, chiến tranh không chỉ nằm trong bảo tàng. Thầy Nguyễn Đăng Quân, Tổng phụ trách Đội Trường TH&THCS Xy, người dẫn cả bốn đoàn của trường, cho biết: “Các em thường xuyên đi lao động cùng bố mẹ, mà trên mảnh đất xã A Dơi vẫn còn rất nhiều vật liệu nổ, bom mìn. Khi cùng bố mẹ làm việc mà phát hiện mảnh bom, đạn, các em sẽ báo cho thầy cô giáo, chính quyền địa phương.”
Theo thầy, nhà trường chọn Tà Cơn vì đây là một trong những địa chỉ đỏ quan trọng, nơi học sinh vùng cao được biết về di tích lịch sử trên chính mảnh đất Khe Sanh.
Số liệu cho thấy vì sao thầy lo lắng. Tính đến ngày 16/11/2026, xã A Dơi có 1.504 ha khu vực xác nhận ô nhiễm bom mìn (CHA), theo Trung tâm Hành động bom mìn tỉnh Quảng Trị (QTMAC). Trong đó, 1.406 ha chưa được rà phá. Các đội đã triển khai trên 60 ha, và 38 ha đang tạm dừng.

Các em đã học được gì
Trong nhà trưng bày, học sinh xem sa bàn khu vực Khe Sanh, những bức ảnh và hiện vật thời chiến. Bên ngoài, cán bộ RENEW hướng dẫn từng nhóm bên khu trưng bày bom, rồi tổ chức trò chơi vòng tròn để các em ghi nhớ thông điệp an toàn.
Mỗi đoàn đều mang về 4 bước an toàn, in trên những tấm áp phích các em giơ lên trước ống kính:
- Tránh xa, không chạm vào.
- Cảnh báo cho người xung quanh.
- Gọi ngay đường dây nóng 0901 941 941.
- Chia sẻ thông tin này với gia đình, bạn bè.

Bài học từ anh Hồ Văn Lai
Người được các em nhớ nhất là anh Hồ Văn Lai, nạn nhân bom chùm, thành viên Chương trình Giáo dục phòng tránh tai nạn bom mìn của RENEW. Anh đứng cùng từng nhóm giữa những quả bom, giải thích các em đang nhìn thấy gì và cách để giữ an toàn.
Anh kể với các em: “Lúc đó anh còn nhỏ, anh đã cầm một cục đá và anh gõ vào quả bom bi. Anh gõ, gõ, gõ như thế này đây. Bùm một cái, thế là hai người em của anh chết tại chỗ luôn, còn anh bị thương rất là nặng.”
Anh giơ tay cho các em xem: một bàn tay bị cụt, bàn tay còn lại chỉ còn bốn ngón. Anh bị cụt chân, và mắt bị mù.
Rồi anh chỉ cho các em những gì vẫn còn nằm dưới đất quanh mình: đạn pháo, đạn cối, đạn rocket, nhiều loại mìn, nhưng chủ yếu là bom bi. Khi anh hỏi bom bi trông như thế nào, các em đáp ngay: “Giống viên bi.” Đúng rồi, anh nói, hình tròn, và thường đã gỉ sét.

Khi được hỏi đã học được gì từ anh Lai, em Mai, học sinh lớp 8 Trường TH&THCS Xy, trả lời giản dị: “Anh dạy chúng em những cách phòng tránh bom mìn.”
Lời các em

Thuôn và Khánh, lớp 9B Trường TH&THCS Xy, ngồi cạnh nhau trước khu trưng bày bom để kể về ngày ngoại khóa.
“Qua đó, em hiểu được sự gian khổ của cha ông ta ngày xưa trong thời kháng chiến,” Thuôn nói. Khi được hỏi nếu thấy vật lạ nghi là bom mìn thì sẽ làm gì, em trả lời ngay: “Em sẽ không đến gần, không chạm vào hoặc di chuyển nó. Em sẽ đánh dấu vị trí, và báo ngay cho người lớn hoặc chính quyền địa phương để xử lý ạ.”
Khánh nghĩ đến những bạn trong lớp chưa được đi: “Em sẽ về tuyên truyền cho các bạn về những điều thầy và các anh ở đây đã dạy: né tránh bom mìn, và báo với người lớn.”
Còn Mai giải thích vì sao cần báo: “Vì vật đó là vật nguy hiểm, nên chúng ta cần báo cho người lớn biết.”
Cuối buổi, Thuôn và Khánh cảm ơn nhà tài trợ, RENEW, thầy cô và chính quyền xã bằng ba thứ tiếng: tiếng Vân Kiều, tiếng Anh và tiếng Việt.
Tiếp theo
Các chuyến ngoại khóa do Trung tâm RENEW phối hợp với Đoàn Thanh niên xã A Dơi và ba nhà trường tổ chức, với sự tài trợ của Friends of Project RENEW (FPR). Dự kiến khoảng 90 học sinh Trường THCS Ba Tầng sẽ tham gia ba chuyến tiếp theo trong tháng 11, nâng tổng số lên 300 em.
Với thầy Quân, ngày ngoại khóa không kết thúc khi xe rời Tà Cơn. “Chuyến ngoại khóa đã kết thúc, nhưng vẫn để lại cho các em rất nhiều ấn tượng,” thầy nói. “Đằng sau những đôi mắt của các em học sinh là những khát khao, mong muốn được tiếp tục đến những địa chỉ đỏ khác để tìm hiểu truyền thống lịch sử của dân tộc Việt Nam. Đồng thời, các em sẽ vận dụng những kiến thức đã tiếp thu, đặc biệt là về phòng tránh tai nạn bom mìn, để các em tránh xa và bảo vệ cộng đồng của mình.”
![]()