Quảng Trị, tháng 8 năm 2026. Đại sứ quán Ireland đã trao khoản tài trợ 257.927 euro cho Trung tâm Phục hồi Chức năng Hỗ trợ Người khuyết tật RENEW để tiếp tục hoạt động hỗ trợ nạn nhân, hỗ trợ người khuyết tật và giáo dục nguy cơ bom mìn vật liệu nổ tại hai tỉnh Quảng Trị và Quảng Ngãi. Khoản tài trợ áp dụng cho giai đoạn mười hai tháng, từ ngày 1/8/2026 đến ngày 31/7/2027.

Đại sứ Deirdre Ní Fhallúin và Giám đốc Trung tâm RENEW Nguyễn Hiếu Trung đã ký hợp đồng trong tháng này. Trong tổng số này, 225.927 euro dành cho các hoạt động tại Quảng Trị và 31.000 euro dành cho các hoạt động tại Quảng Ngãi, nơi RENEW đã hoạt động từ năm 2019.

Mối quan hệ hợp tác tiếp nối

Đại sứ quán Ireland đã tài trợ cho công tác giáo dục phòng tránh của RENEW từ năm 2015, và bổ sung hỗ trợ cho nạn nhân bom mìn và người khuyết tật từ năm 2016. Nguồn tài trợ đó tiếp tục đều đặn hằng năm kể từ đó, nay trong khuôn khổ chương trình “Hỗ trợ nạn nhân/Người khuyết tật và Giáo dục nguy cơ bom mìn hướng tới cộng đồng an toàn trước hiểm họa bom mìn, vật nổ”, nằm trong chiến lược 2023–2027 của Đại sứ quán tại Việt Nam.

Ban lãnh đạo Trung tâm RENEW và ông Chuck Searcy chụp ảnh cùng Đại sứ Ireland Deirdre Ní Fhallúin và Trưởng ban Hợp tác Phát triển  Edel Cribbin tại sự kiện kỷ niệm 20 năm hợp tác phát triển bền vững Ireland-Việt Nam, tổ chức tại Hà Nội ngày 25/6/2026.

“Tôi xin cảm ơn ông và các đồng nghiệp vì sự tận tâm với dự án này,” Đại sứ Ní Fhallúin viết trong thư gửi RENEW trước lễ ký. “Tôi mong mối quan hệ hợp tác tốt đẹp này sẽ tiếp tục cùng Trung tâm RENEW.”

Sự hỗ trợ của Ireland đồng hành cùng đóng góp từ chính quyền Việt Nam và các đối tác quốc tế khác của RENEW, trong đó có Tổ chức Viện trợ Nhân dân Na Uy, trong mối quan hệ hợp tác đã có từ khi Dự án RENEW thành lập năm 2001.

Khoản tài trợ hỗ trợ những gì

Nguồn kinh phí tiếp nối hai mảng công việc mà RENEW đã xây dựng song song hơn hai mươi năm qua.

Một là giáo dục phòng tránh: dạy người dân, đặc biệt là trẻ em, cách nhận biết bom mìn, vật nổ và báo cáo thay vì lại gần hay di chuyển chúng. Đến nay RENEW đã tiếp cận hơn 342.000 trẻ em trai, trẻ em gái, nam giới và phụ nữ tại Quảng Trị.

Hai là hỗ trợ trực tiếp cho nạn nhân và người khuyết tật. Việc này bao gồm chân tay giả và dụng cụ trợ giúp mà RENEW đã cung cấp cho 3.149 người khuyết tật, cùng phục hồi chức năng và đào tạo nghề giúp một người gây dựng lại sinh kế sau tai nạn.

Một gia đình ở Khe Sanh

Anh Hồ Văn Y là một trong những người mà mảng hỗ trợ thứ hai đó hướng tới. Anh bị mất một chân vào năm mười bảy tuổi, trong một tai nạn bom mìn năm 2012 khi đang làm việc trong một vườn cà phê ở vùng Khe Sanh. Hiện nay anh sống ở thôn Ruộng cùng vợ và ba con trai, trong một ngôi nhà sàn với bốn con bò sinh sản nuôi trên sườn đồi quanh nhà.

Ngày 28/5/2026, bà Edel Cribbin, Trưởng Ban Hợp tác Phát triển của Đại sứ quán Ireland, đã đến thăm gia đình anh tại nhà, một trong rất nhiều gia đình chịu ảnh hưởng của bom mìn, vật nổ sót lại sau chiến tranh, đang gây dựng lại cuộc sống với sự hỗ trợ của RENEW.

Bà Edel Cribbin, Trưởng Chương trình Phát triển Quốc tế của Đại sứ quán Ireland, đến thăm gia đình anh Hồ Văn Y tại thôn Ruộng, Khe Sanh, ngày 28/5/2026.

Cùng chung mục tiêu

Mỗi vật nổ được xử lý an toàn và mỗi gia đình nạn nhân/người khuyết tật được hỗ trợ đều dựa vào những đối tác gắn bó lâu dài. Trung tâm RENEW xin cảm ơn Đại sứ quán Ireland và người dân Ireland vì sự tin tưởng được tiếp nối này.

Để tìm hiểu thêm về công việc của RENEW tại Quảng Trị và Quảng Ngãi, hoặc để hỗ trợ công việc này, xin truy cập landmines.org.vn.

Dự án này được tài trợ bởi Chương trình Phát triển Quốc tế của Chính phủ Ireland thông qua Đại sứ quán Ireland tại Hà Nội.

Những quan điểm trình bày trong bài viết này là của Trung tâm RENEW và không nhất thiết phản ánh quan điểm của Chính phủ Ireland hay Đại sứ quán Ireland.

Quảng Trị, tháng 8 năm 2026

Ông Chuck Searcy, đồng sáng lập Dự án RENEW, Trưởng đại diện Tổ chức Quỹ Tưởng niệm Cựu chiến binh Mỹ tại Việt Nam, và ông Hoàng Đăng Mai, Trưởng Phòng Đối ngoại VP UBND tỉnh, cắt băng triển khai Dự án RENEW. Đông Hà, 15-8-2001.

Ngày 15 tháng 8 năm 2001, một nhóm nhỏ bắt đầu công việc tại Quảng Trị với một mục tiêu duy nhất: giúp các gia đình được sống an toàn trên những vùng đất vẫn còn sót lại bom mìn, vật nổ từ một cuộc chiến đã kết thúc trước đó một thế hệ. Đó là ngày Dự án RENEW ra đời.

Bà Edel Cribbin cùng các đồng nghiệp Đại sứ quán Ireland tại Việt Nam và cán bộ RENEW thăm gia đình ông Hồ Văn Y, nạn nhân bom mìn tại Khe Sanh. Thôn Ruộng, 26-5-2026.

Hai mươi lăm năm sau, công việc ấy vẫn tiếp diễn.

Trong một phần tư thế kỷ, toàn bộ diện tích đất nghi nhiễm bom mìn được xác nhận trên địa bàn tỉnh Quảng Trị cũ (Nam Quảng Trị) đã được khảo sát từng khu vực, và đến nay hơn một nửa diện tích đó đã được rà phá và trả lại cho những người nông dân đang cần đến nó. Hơn 3.000 người, trong đó nhiều người vẫn đang mang trên mình những di chứng của chiến tranh, đã được cung cấp chân tay giả và thiết bị hỗ trợ để hoà nhập cộng đồng. Trẻ em đã được học cách nhận biết và tránh xa bom mìn, vật nổ tại Trung tâm Trưng bày Hoạt động khắc phục hậu quả bom mìn của Dự án RENEW. Rất nhiều gia đình nạn nhân bom mìn và người khuyết tật đã xây dựng được sinh kế, cải thiện chất lượng sống.

Không có điều nào trong số này là nỗ lực của riêng một tổ chức. Ngay từ những ngày đầu tiên, Dự án RENEW đã được hỗ trợ bởi người dân Quảng Trị và bạn bè khắp nơi trên thế giới, những người tin rằng vùng đất này có thể trở nên an toàn trở lại.

Trong số những người bạn ấy, Friends of Project RENEW, tổ chức hỗ trợ của chúng tôi tại Hoa Kỳ, vừa phát động một chiến dịch để đánh dấu dịp kỷ niệm này: “25 đô la cho 25 năm”. Mỗi phần đóng góp giúp hướng dẫn thêm một em nhỏ cách tự bảo vệ mình và phục hồi chức năng vận động cho một người khuyết tật bị ảnh hưởng bởi hậu quả chiến tranh.

Hiểm họa bom mìn hôm nay đã giảm hơn rất nhiều so với trước đây. Nhưng nó vẫn chưa biến mất hoàn toàn. Khi đánh dấu 25 năm, chúng tôi không chỉ nhìn lại những gì đã làm được, mà còn hướng về phía trước, đến ngày không còn gia đình nào ở Quảng Trị phải sợ hãi mảnh đất dưới chân mình.

Để đồng hành cùng 25 năm tiếp theo, mời quý vị truy cập Friends of Project RENEW.

Hơn ba mươi năm trước, ông Chuck Searcy lần đầu trở lại Việt Nam sau chiến tranh. Trong một cuộc phỏng vấn với Đài Phát thanh – Truyền hình Quảng Trị hồi tháng 7, đồng sáng lập Dự án RENEW nhìn lại quãng đường đó.

“Điều đặc biệt nhất ở Quảng Trị, cái mà hầu như người Mỹ và người nước ngoài nào cũng nhận ra trước tiên, là sự kết hợp giữa ý chí, sức bền bỉ và sức mạnh của người dân Quảng Trị,” ông nói. “Nhưng còn là lòng trắc ẩn và sự bao dung của họ nữa.”

So với ba mươi năm trước, khi Quảng Trị “còn rất nghèo, đang tìm mọi cách để phục hồi, để phát triển”, ông nói những thay đổi lớn nhất hôm nay đều là những thay đổi dễ thấy nhất: hạ tầng, đất đai, đời sống người dân, những cánh đồng được canh tác hiệu quả, một nền giáo dục đang mở rộng.

Cuối cuộc phỏng vấn, khi được hỏi muốn nhắn gì với thế hệ trẻ Việt Nam và Hoa Kỳ về hoà bình, ông Searcy trả lời:

“Tôi sẽ nói thế này: hãy nhìn về Quảng Trị. Hãy nhìn con người ở đây, nhìn cuộc sống hôm nay, nhìn những gì đã được xây dựng lại sau chiến tranh kết thúc, nhìn cuộc sống mới đang mở ra cho các thế hệ trẻ em tiếp theo. Quảng Trị là một tấm gương đẹp để những người còn lại trong chúng ta noi theo.”

Phỏng vấn do Đài Phát thanh – Truyền hình Quảng Trị thực hiện, phóng viên Nguyên Bảo. Ghi hình tháng 7/2026.

Tháng 1/2026, chúng tôi gặp ông Nguyễn Sư Tâm (sinh năm 1974) ngay sau khi đội rà phá NPA/RENEW phát hiện và hủy nổ an toàn một quả đạn pháo ngay trong vườn nhà anh ở thôn Thuỷ Trung, xã Vĩnh Hoàng. Ngày 14/7/2026, chúng tôi trở lại, đúng trên mảnh đất ấy, trong khuôn khổ hoạt động đánh giá tác động sau rà phá.

Ông Tâm làm cỏ sắn giữa những hàng cao su non, trên đất vừa được rà phá.

1.500 m² đất của gia đình anh nằm trong Khu vực Khẳng định Nguy hiểm (CHA) 0885. Trên đó, ông trồng cao su, xen canh lạc, sắn và khoai từ để có thu nhập trong lúc chờ cây cao su đến kỳ khai thác mủ. Vụ lạc vừa rồi mang về cho gia đình 12 triệu đồng. Vợ ông, bà Nguyễn Thị Hương, làm bột sắn và se hương tại nhà để kiếm thêm thu nhập. Hai vợ chồng có hai người con trai: một lái taxi, một đang là sinh viên Trường Đại học Nông Lâm, Đại học Huế.

“Cảm giác an toàn, sung sướng khi đất được rà phá sạch bom mìn,” anh Tâm chia sẻ.

Ông Tâm phụ vợ, bà Nguyễn Thị Hương, phơi hương trước sân nhà.

Ngày 6/5, NPA/RENEW đã bàn giao hai khu vực (CHA 0884 và CHA 0885, tổng diện tích 2.482.460 m²) cho chính quyền địa phương, trả lại đất an toàn cho 3.014 người dân thôn Thuỷ Trung. Trong quá trình rà phá, các đội đã phát hiện và xử lý 655 vật nổ, trong đó có 347 bom chùm.

Ngay sát hai khu vực vừa bàn giao, các đội đang rà phá CHA 0881 tại thôn Xóm Nỗng, xã Cửa Tùng (1.349.662 m²), bắt đầu từ ngày 20/4 và dự kiến hoàn thành ngày 30/9/2026. Đến nay, các đội đã rà được 777.765 m², hơn một nửa diện tích, và phát hiện 336 vật nổ.

Hai thành viên đội NPA/RENEW dò tìm vật nổ bằng máy rà khung rộng.

Từng mét vuông đất sạch bom mìn là thêm một vụ lạc, một vụ sắn được gieo xuống mà không còn nỗi lo.

Chúng tôi trân trọng cảm ơn Chính phủ Hoa Kỳ thông qua Đại sứ quán Hoa Kỳ tại Hà Nội, và Chính phủ Na Uy, đã dành sự hỗ trợ quý báu cho công tác khắc phục hậu quả bom mìn đầy ý nghĩa của chúng tôi tại Việt Nam.

Sáng 26/6/2026, Đội Xử lý Bom mìn Lưu động (EOD) của NPA/RENEW đã liên tiếp phản hồi 2 cuộc gọi từ người dân Quảng Trị; cả 2 đều đến qua đường dây nóng tiếp nhận thông tin bom mìn của tỉnh.

Một quả đạn cối trong vườn

Cuộc gọi thứ nhất đến từ thôn Cẩm Phổ, xã Gio Linh. Vợ chồng ông Lê Văn Trà (sinh năm 1974, cha của hai người con trai) đang phát cỏ trên mảnh vườn trước nhà để chuẩn bị cho vụ mùa mới thì phát hiện một quả đạn cối ngay sát mép thửa đất. Họ dừng tay, không chạm vào, và lập tức gọi đến đường dây nóng.

Đội EOD của NPA/RENEW, do đội phó Nguyễn Văn Thủy chỉ huy, đã có mặt và xác định đây là đạn cối 60 mm do Mỹ sản xuất, đã mất ngòi nổ và an toàn để di dời. Ông Trà mỉm cười nhẹ nhõm khi quả đạn được đưa ra khỏi khu vườn. Mảnh đất gia đình ông canh tác bao năm nay đã bớt đi một mối nguy.

Quả đạn cối 60 mm do Mỹ sản xuất, đã bị ăn mòn sau hơn nửa thế kỷ nằm trong lòng đất, được phát hiện ngay tại vườn nhà ông Trà.

Ông Lê Văn Trà mỉm cười nhẹ nhõm sau khi quả đạn cối 60mm được đưa ra khỏi khu vườn nhà ông an toàn.

Theo thống kê của Trung tâm Hành động Bom mìn tỉnh Quảng Trị (QTMAC), thôn Cẩm Phổ đã ghi nhận 31 vụ tai nạn do vật liệu nổ kể từ khi chiến tranh kết thúc. Mỗi vật liệu nổ được lấy đi an toàn là một lần con số tai nạn ấy không tăng thêm.

Mảnh đất gia đình ông canh tác bao năm nay đã bớt đi một mối nguy.

Cồn Tiên (Hill of Angels)

Nhiệm vụ thứ hai đưa đội ngược lên Cồn Tiên, nơi từng là căn cứ của Thuỷ quân Lục chiến Mỹ. Tại thôn Phú Ốc, ông Võ Văn Bốn phát hiện một quả đạn M79 (đạn phóng lựu 40 mm) nằm trên mặt con đường liên thôn đang được sửa chữa. Ông đã báo tin cho Ban Chỉ huy quân sự xã.

Chiều ngày 25/6, Đại úy Đoàn Văn Nghĩa, cán bộ quân sự xã Cồn Tiên, đã đến hiện trường và đặt bốn khối bê tông quây quanh quả đạn M79 để cảnh báo bà con, giữ an toàn cho khu vực cho đến khi đội EOD đến vào sáng hôm sau. Ông trực tiếp dẫn đội NPA/RENEW đến vị trí. Quả lựu phóng 40 mm sau đó được xác định là an toàn để di dời.

Đại uý Đoàn Văn Nghĩa chỉ vị trí quả đạn M79 trên mặt đường liên thôn, được ông khoanh vùng bằng bốn khối bê tông từ chiều hôm trước để bảo vệ người dân.

Hai đầu của một vùng đất

Hai vật liệu nổ từ hai đầu của một vùng đất, từ miền biển Gio Linh đến đồi Cồn Tiên, được đưa về một bãi hủy nổ an toàn và tiêu hủy trong cùng buổi sáng.

Đội EOD của NPA/RENEW triển khai nhiệm vụ huỷ nổ an toàn hai vật liệu nổ thu hồi trong buổi sáng.

Hai vật liệu nổ, gồm quả đạn cối 60 mm thu hồi tại Gio Linh và quả đạn M79 thu hồi tại Cồn Tiên, được phá hủy an toàn trong cùng buổi sáng 26/6/2026.

Trong sáu tháng đầu năm 2026, đội xử lý bom mìn lưu động EOD của NPA/RENEW đã tiếp nhận 191 nhiệm vụ qua đường dây nóng, di dời và hủy nổ an toàn 283 vật liệu nổ các loại.

Người dân báo tin, lực lượng quân sự địa phương giữ hiện trường, đội EOD xử lý. Đó là cách một cộng đồng ở Quảng Trị tự bảo vệ mình, hơn năm mươi năm sau khi tiếng súng đã lặng.

Chúng tôi chân thành cảm ơn Chính phủ Hoa Kỳ, thông qua Đại sứ quán Hoa Kỳ tại Hà Nội, và Chính phủ Na Uy vì sự hỗ trợ quý báu dành cho công việc khắc phục hậu quả bom mìn đầy ý nghĩa của chúng tôi tại Việt Nam.

Sáu mươi em học sinh Trường Lê Thế Hiếu và Cam Nghĩa ngồi kín Trung tâm Hành động Bom mìn của RENEW trong chương trình Chạm Đến Ước Mơ, một buổi sáng được dựng nên từ một niềm tin: con đường từ Quảng Trị sẽ dẫn đến những chân trời rộng lớn.

Chương trình giao lưu tiếp thêm niềm tin cho các em học sinh bằng chính những câu chuyện từ quê nhà

Chiều thứ Hai, dưới cái nắng oi ả của mùa hè, sáu mươi em học sinh đến từ Trường Lê Thế Hiếu và Trường Cam Nghĩa (Cam Lộ), cùng nhiều em nhỏ tại Đông Hà, đã có mặt tại Trung tâm Trưng bày Hoạt động khắc phục hậu quả Bom mìn của RENEW để tham gia chương trình Chạm Đến Ước Mơ. Đây là buổi giao lưu đưa các em đến gần hơn với những tấm gương lớn lên từ mảnh đất Quảng Trị và đã đi xa trên hành trình của mình.

Chương trình nằm trong khuôn khổ dự án Bước Chân An Toàn, do Đại sứ quán Ireland tại Việt Nam tài trợ.

Hai người con lớn lên trên đất đỏ quê nhà và đã đi xa. Nữ phi công Nguyễn Trần Diệu Thuý và nghệ sĩ saxophone Phan Lê Hiếu trở về để nói với các em rằng điều đó là có thể.

Hai vị khách mời đã bước lên sân khấu. Chị Nguyễn Trần Diệu Thuý, nữ phi công đầu tiên của Quảng Trị, sinh năm 1989 tại làng Phổ Lại, Cam An, nay là mẹ của ba người con, đã gửi đến các em mong ước được thấy các em nối tiếp mình bay lên bầu trời.

“Chị mong rằng sẽ có nhiều phi công trẻ đến từ Quảng Trị. Cùng nhau, chúng ta bay qua bầu trời quê hương,” chị chia sẻ. “Chị còn bay hơn hai mươi năm nữa, nên chắc chắn chị sẽ gặp lại một trong những gương mặt ở đây.”

Không phải một bài giảng mà là một cuộc trò chuyện. Các em tự đặt câu hỏi của mình, và câu trả lời trở lại như lời động viên, chứ không phải lời khuyên răn.

Anh Phan Lê Hiếu, nghệ sĩ saxophone đến từ Đông Hà, sinh năm 1991 trong một gia đình không có ai theo nghề nhạc, nhắn nhủ các em hãy luôn giữ lấy ước mơ.

“Các em hãy luôn mơ ước,” anh nói. “Học tập sẽ cho các em nền tảng kiến thức, nhưng ước mơ sẽ đưa các em đi xa hơn, đi nhiều hơn. Hành trình nào cũng có bước chân đầu tiên, vì thế an toàn là điều cần thiết.”

Ngoài buổi trò chuyện cùng hai vị khách mời, các em còn được ôn lại bốn bước an toàn khi gặp phải bom mìn, vật nổ, qua những động tác thật vui và dễ nhớ, cùng đội văn nghệ thiếu nhi Đông Hà trong màn nhảy sôi động trên nền bài hát Bước Chân An Toàn.

Bốn bước an toàn, học qua chuyển động và tiếng cười. Các em ôn lại điều cần làm khi gặp một quả bom hay vật nổ còn sót lại, cùng nhảy theo bài Bước Chân An Toàn với đội văn nghệ thiếu nhi Đông Hà.

Sau đó, các em viết lên Dream Card ước mơ của riêng mình, một hành động nhỏ bé mà với nhiều em, đó như là bước chân đầu tiên.

Một ước mơ, khi được viết xuống, trở thành bước chân đầu tiên. Mỗi em gửi niềm hy vọng của mình lên trang giấy, khởi đầu nhỏ bé nhất và chắc chắn nhất của một hành trình dài.

Mỗi đứa trẻ đều có quyền được lớn lên, được học hành, được vui chơi và được theo đuổi ước mơ của mình. Và tất cả những điều ấy đều bắt đầu từ những bước chân an toàn.

Chạm Đến Ước Mơ nằm trong khuôn khổ dự án Safe Steps, Safe Life, Chiến dịch Truyền thông Phòng tránh tai nạn bom mìn, vật nổ do RENEW thực hiện với sự hỗ trợ của Đại sứ quán Ireland tại Việt Nam.

Chương trình Giáo dục Nguy cơ Bom Mìn, Vật nổ (EORE) / Trung tâm RENEW đang tìm kiếm các đơn vị có năng lực cung cấp dịch vụ sản xuất và in ấn ba loại sản phẩm truyền thông phục vụ nâng cao nhận diện và giáo dục cộng đồng.

Dự án được tài trợ bởi Chính phủ Ireland thông qua Đại sứ quán Ireland tại Việt Nam năm 2026.

Ba sản phẩm cần in ấn:

1. Bộ ảnh poster truyền thông

• Kích thước: A3
• In 4 màu/2 mặt
• Chất liệu: C300 không cán
• Số lượng: 200 bộ (10 poster/bộ)
• Bàn giao tại: Trung tâm RENEW, 18 đường Nguyễn Cơ Thạch, Nam Đông Hà, Quảng Trị

2. Móc khóa

• Kích thước: 4.2cm x 5.3cm
• Chất liệu: Nhựa cứng epoxy, đổ keo hai mặt
• In decal, cán màng, cắt ghép
• Số lượng: 5.000 cái

3. Áo mưa người lớn & trẻ em

• Loại: Vải dù tráng nhựa PVC/PU, chống thấm nước
• Kích thước: 1m2 (trẻ em), 1m4 (người lớn)
• Đường may ép sim nhiệt (chống thấm từng lỗ kim)
• Số lượng: 250 cái (100 áo lớn, 150 áo nhỏ)

Điều kiện yêu cầu:

• Tất cả sản phẩm phải mới 100% và có bảo hành
• Báo giá bao gồm thuế và chi phí giao hàng đến Trung tâm RENEW
• Nội dung in sẽ do RENEW cung cấp và duyệt thiết kế

Hạn chót nộp báo giá: 16:30 ngày 12/06/2026

Gửi báo giá đến:

Chương trình Giáo dục Nguy cơ Bom Mìn, Vật Nổ / Trung tâm RENEW
18 đường Nguyễn Cơ Thạch, Phường Nam Đông Hà, Quảng Trị
Tel: 02333.567.338 / 0935.211.281
Email: admin@landmines.org.vn, nguyenhieutrung@landmines.org.vn, nguyenthanhphu@landmines.org.vn

 Quả bom M117 nằm ngay tại vị trí được phát hiện, cách đường ray xe lửa 5 mét tại thôn Linh Hải. Các công nhân tìm thấy nó ở độ sâu 30 cm khi đang sửa chữa cầu đường sắt.

LINH HẢI, ngày 6 tháng 5 năm 2026 – Ngày 5/5, một cuộc điện thoại của cán bộ quân sự xã Vĩnh Thủy, tỉnh Quảng Trị có thể đã ngăn chặn một thảm họa trên tuyến đường sắt Bắc–Nam huyết mạch của Việt Nam. Hôm nay, quả bom đã không còn nữa.

Các công nhân đang sửa chữa cầu đường sắt Sa Lung đã phát hiện ra một vật nổ nghi vấn nằm chỉ cách mặt đất 30 cm. Vị trí phát hiện tại thôn Linh Hải nằm cách ga Sa Lung khoảng 1,6 km về phía nam, và chỉ cách vĩ tuyến 17 — tức sông Bến Hải và giới tuyến phi quân sự lịch sử — 5 km về phía bắc. Trong chiến tranh, khu vực này là trung tâm của Đặc khu Vĩnh Linh, một vùng đất đã hứng chịu một trong những đợt oanh tạc từ trên không khốc liệt nhất trong lịch sử, buộc người dân phải sống trong các hệ thống địa đạo suốt nhiều năm. Quả bom M117 này đã nằm chỉ cách đường ray xe lửa 5 mét trong hơn nửa thế kỷ.

Quản lý Hoạt động cấp tỉnh Mai Văn Việt và Đội trưởng Hoàng Kim Chiến xác định vật nổ là một quả bom phá M117 do quân đội Hoa Kỳ thả từ trên không.

Sau khi tin báo được chuyển đến đường dây nóng QTMAC, đội xử lý bom mìn của NPA/RENEW đã có mặt tại hiện trường trước giờ trưa ngày 6/5. Công tác khảo sát do Quản lý Hoạt động cấp tỉnh Mai Văn Việt và Đội trưởng Hoàng Kim Chiến chỉ đạo đã xác định vật nổ là một quả bom phá M117 do quân đội Hoa Kỳ thả từ trên không.

• Tổng trọng lượng: 340 kg (≈ 750 lb)
• Chất nổ: 183 kg Minol 2 hoặc Tritonal
• Tình trạng: Ngòi đầu bị vỡ, ngòi đuôi bị ôxy hóa

Sau khi xác nhận đủ ổn định, quả bom được đưa lên xe bán tải để vận chuyển đến bãi hủy nổ trung tâm của NPA/RENEW tại thôn Hội Yên.

Sau khi xác nhận quả bom đủ ổn định để di chuyển, đội đã cẩn thận đưa khối thép và chất nổ nặng 750 pound lên xe bán tải. Quả bom được chuyển đến bãi hủy nổ trung tâm của NPA/RENEW tại thôn Hội Yên, xã Vĩnh Định, nơi một hố phá hủy gia cố bằng 1.500 bao cát đã được chuẩn bị sẵn. Vào lúc 12 giờ 05, quả bom M117 đã được phá hủy an toàn. Hố nổ để lại — rộng 20 mét, sâu 5 mét — là câu trả lời đáng sợ cho câu hỏi: điều gì sẽ xảy ra với tuyến đường sắt và các hộ dân lân cận nếu nó phát nổ ngay tại chỗ. Đến 13 giờ, đội xử lý bom mìn cùng các lực lượng hỗ trợ đã thu gom toàn bộ mảnh vỡ và làm sạch hiện trường.

Hố nổ sau khi phá hủy — rộng 20 mét, sâu 5 mét. Một thước đo đáng sợ cho điều mà cầu đường sắt Sa Lung đã may mắn tránh được.

Trở lại Linh Hải, các đoàn tàu vẫn tiếp tục lăn bánh, và các công nhân cầu đường đã quay lại công việc, chỉ cách điểm hiểm họa năm xưa 50 mét. Không có ngôi nhà nào bị thiệt hại, không một ai bị thương. Các công nhân đã đưa ra quyết định đúng đắn khi báo tin cho ban chỉ huy quân sự xã. Một buổi sáng phối hợp nhịp nhàng đã đảm bảo cho cuộc điện thoại đó kết thúc theo cách duy nhất nó nên kết thúc: an toàn.

Bom M117 là loại bom phá đa năng tiêu chuẩn nặng 750 pound của Không quân Hoa Kỳ trong Chiến tranh Việt Nam, được thả với số lượng khổng lồ từ các máy bay chiến thuật — F-4 Phantom, F-105 Thunderchief, A-6 Intruder, A-7 Corsair — và sau năm 1968, từ các pháo đài bay B-52 trong cấu hình “Big Belly”, loại có thể mang tới 108 quả mỗi chiếc. Hàng chục nghìn quả đã rơi xuống các tuyến đường sắt và cầu cống trên địa bàn Vĩnh Linh trong giai đoạn 1965–1973.

Cơ sở dữ liệu Báo cáo Lịch sử Hoạt động Quân sự (THOR) — kho dữ liệu giải mật của Bộ Quốc phòng Hoa Kỳ được công bố năm 2016 — ghi nhận toàn bộ các hoạt động không quân Hoa Kỳ tại Đông Nam Á có hồ sơ lưu trữ, bao gồm tọa độ mục tiêu, loại máy bay, loại bom thả xuống và mã số phi vụ. Nghiên cứu gần đây của Tiến sĩ Philipp Barthelme tại Đại học Edinburgh đã khắc phục một sai số về hệ tọa độ tồn tại lâu nay trong dữ liệu THOR, đồng thời kết hợp các bản ghi này với ảnh vệ tinh trinh sát KH-9 đã giải mật chụp tháng 3 năm 1973. Với những công cụ đó, từng đợt không kích cụ thể có thể bắt đầu được đối chiếu với các hố bom và quả bom chưa nổ còn lại đến ngày nay. Năm mươi ba năm sau chiến tranh, địa lý câm lặng của những trận ném bom đang dần trở nên rõ ràng, từng tuyến đường một.

Năm mươi năm sau chiến tranh, công việc vẫn đang tiếp diễn. Từng tấc đất một, mảnh đất Vĩnh Thủy đang được trả lại cho những người con của nó.

Chúng tôi chân thành cảm ơn Chính phủ Hoa Kỳ thông qua Đại sứ quán Hoa Kỳ tại Hà Nội, và Chính phủ Vương quốc Na Uy đã dành sự hỗ trợ quý báu cho sứ mệnh ý nghĩa của chúng tôi tại Việt Nam.

###

Anh Năng và chị Hiền tại ngôi nhà của mình ở xã Vĩnh Linh, Quảng Trị. Ảnh: RENEW

Trên một con phố yên tĩnh ở xã Vĩnh Linh, tỉnh Quảng Trị, một quầy nước mía nhỏ đặt trước ngôi nhà bình dị. Mỗi buổi sáng, một người đàn ông mù và người vợ của anh bắt đầu ngày mới tại đây. Họ sát cánh bên nhau, mỗi người một việc, cùng nhau gánh vác cuộc sống.

Đây là câu chuyện của anh Năng và chị Hiền.

Cuộc Đời Bị Gián Đoạn

Anh Năng sinh năm 1972 tại làng Tân Định, xã Vĩnh Chấp, huyện Vĩnh Linh. Là con út trong gia đình sáu anh chị em, sau khi học xong lớp chín, anh Năng không tiếp tục học lên cấp 3 do hoàn cảnh gia đình không cho phép. Anh chọn đi làm để chia sẻ gánh nặng với cha mẹ.

Năm 1994, khi mới 22 tuổi, cuộc đời anh thay đổi mãi mãi.

Trong một lần đi đào hố thuê cho công ty điện lực, anh Năng và hai người bạn phát hiện một quả bom máy bay sót lại từ thời chiến tranh. Quả bom rỗng ruột nhưng ngòi nổ vẫn còn nguyên. Họ dùng củi khô đốt quả bom với hy vọng phá hủy ngòi nổ để bán vỏ bom làm phế liệu. Sau một giờ im lặng, họ tưởng rằng đã an toàn và quay trở lại.

Nhưng họ đã nhầm.

Vụ nổ xảy ra bất ngờ. Một người bạn thiệt mạng tại chỗ. Anh Năng sống sót, nhưng đôi mắt anh vĩnh viễn không còn nhìn thấy ánh sáng. Chỉ trong một khoảnh khắc, người thanh niên từng là trụ cột gia đình bỗng trở thành gánh nặng cho cha mẹ già.

Hành Trình Đứng Dậy

Với nhiều nạn nhân bom mìn, tàn tật vĩnh viễn đồng nghĩa với việc mất đi khả năng tự lập về kinh tế. Với anh Năng, đó là khởi đầu của một hành trình khác.

Anh tham gia Hội Người mù và học nghề massage, một kỹ năng sau này trở thành sinh kế của anh. Năm 30 tuổi, anh mở phòng xoa bóp bấm huyệt riêng tại số 26 Nguyễn Du, thị trấn Hồ Xá, Vĩnh Linh. Đó là một cột mốc nhỏ nhưng đầy ý nghĩa. Anh làm việc cần cù, dành dụm từng đồng, và cuối cùng mua được mái nhà của riêng mình.

“Sinh ra và lớn lên như mọi người bình thường khác, nhưng không may vướng phải tai nạn bom mìn,” anh kể lại nhẹ nhàng. “Vì thế tôi không thể có việc làm và phải ở nhà.”

Nhưng ở nhà, với anh Năng, chưa bao giờ có nghĩa là bất động.

Một Tình Yêu Vượt Ngàn Dặm

Năm 2016, qua sự giới thiệu của bạn bè, anh Năng gặp chị Hiền, một cô gái quê ở tỉnh Cần Thơ, cách Quảng Trị gần một ngàn kilômét.

Chị Hiền đã nghe về người đàn ông mù ở Quảng Trị này. Chị nghe về nghị lực, sự kiên cường, và ý chí không chịu khuất phục của anh. Và chị đã đưa ra một quyết định thay đổi cuộc đời của cả hai.

“Mình là người miền Nam, quê ở Cần Thơ, cách Quảng Trị rất xa,” chị nói. “Nhưng khi biết đến anh Năng, mình thực sự khâm phục nghị lực của anh. Chính điều đó đã khiến mình quyết định vượt chặng đường dài để đến đây, gắn bó cuộc đời mình với anh ấy.”

Họ kết hôn năm 2017. Hôm nay, họ có một cô con gái nhỏ 20 tháng tuổi, là kết quả quan trọng của tất cả những gì họ làm.

Một Trang Mới: Với Sự Đồng Hành Của RENEW

Thông qua chương trình hỗ trợ nạn nhân của Trung tâm RENEW do Chính phủ Ireland tài trợ thông qua Đại sứ quán Ireland tại Hà Nội, gia đình anh Năng được hỗ trợ một chiếc máy ép nước mía, giúp họ kinh doanh nhỏ ngay tại nhà.

Sự phân công giữa hai vợ chồng là một bài học về sự bổ trợ lẫn nhau. Anh Năng, người không thể vận hành máy, cạo vỏ cây mía. Chị Hiền vận hành máy ép và phục vụ khách hàng. Cùng nhau, họ điều hành một quầy nước mía nhỏ phục vụ bà con trong xóm.

Một buổi sáng gần đây, một khách hàng dừng xe máy trước nhà và gọi bốn ly nước mía mang đi. Đó là một giao dịch bình thường và là minh chứng cho những gì có thể xảy ra khi người khuyết tật nhận được sự hỗ trợ đúng lúc, đúng chỗ.

“Thay mặt cho chồng, tôi muốn gửi lời cảm ơn chân thành đến Trung tâm RENEW và Chính phủ Ireland,” chị Hiền nói. “Nhờ sự hỗ trợ này, gia đình chúng tôi có thêm thu nhập để trang trải cuộc sống.”

Một Ước Mơ Giản Dị

Khi được hỏi về ước mơ cho tương lai, chị Hiền dừng lại một chút và rồi mỉm cười.

“Chúng tôi không dám mơ lớn,” chị nói. “Chỉ mong con gái lớn lên khỏe mạnh và học hành tốt. Đó là niềm hạnh phúc lớn nhất của hai vợ chồng tôi.”

Đó là một ước mơ khiêm nhường đến mức có thể bị bỏ qua. Nhưng với một người đàn ông đã tự xây dựng lại cuộc đời từ con số không và một người phụ nữ đã vượt ngàn dặm vì tình yêu:  đó có lẽ là ước mơ mạnh mẽ nhất trong tất cả.

25 Năm Đồng Hành Cùng Những Nạn Nhân 

Câu chuyện của anh Năng là một trong hàng ngàn trường hợp được hỗ trợ bởi chương trình hỗ trợ nạn nhân của RENEW trong 25 năm qua. Kể từ khi thành lập, Dự án RENEW đã không những liên tục nỗ lực để làm sạch bom mìn còn sót lại từ chiến tranh trên mảnh đất Quảng Trị, mà còn đồng hành cùng những người mà cuộc sống đã bị thay đổi bởi chúng.

Nhân Ngày Người khuyết tật Việt Nam, 18 tháng 4 năm 2026, chúng tôi không chỉ tôn vinh nghị lực của anh Nang, mà còn tôn vinh nghị lực của tất cả những người sống sót đã từ chối để bóng tối của một khoảnh khắc định nghĩa cả cuộc đời họ.

RENEW xin trân trọng cảm ơn Chính phủ Ireland và Đại sứ quán Ireland tại Hà Nội vì sự hỗ trợ quý báu và bền vững dành cho chương trình hỗ trợ nạn nhân bom mìn tại tỉnh Quảng Trị.

Để biết thêm thông tin về chương trình hỗ trợ nạn nhân của Dự án RENEW, vui lòng truy cập: landmines.org.vn